Bij democratie denken mensen al gauw aan de politiek, terwijl democratie gaat over hoe je samenleeft.  Democratisch burgerschap is actief, betrokken en verantwoord gedrag als burger.  Als we willen dat de volgende generatie hun buurt/wijk/samenleving op een rechtvaardige manier vormgeeft, moeten we hen de kans geven dit te leren en te oefenen met bijdragen aan de gemeenschap.  Alle opvoeders in een wijk kunnen laten zien hoe je samenwerkt, verantwoordelijkheid neemt en conflicten oplost. It takes a village to raise a child. De visie, taal en aanpak Vreedzaam helpt hen daarbij.

Belangrijke democratische waarden zijn gelijkwaardigheid, rechtvaardigheid, inclusie, vertrouwen, verantwoordelijkheid.  Grote woorden, die je actief en praktisch kunt maken in de wijk. Die laatste, ‘verantwoordelijkheid’, gaat bijvoorbeeld over taken, eigenaarschap en participatie. Op De Vreedzame School en in de Vreedzame Wijk stellen we de norm: ‘We dragen allemaal een steentje bij’.  Zo leren kinderen wat er nodig is om vreedzaam samen te leven – als iedereen actief een klein beetje meehelpt, bijvoorbeeld met taakjes als het vegen van het klaslokaal of jongeren die een conflict leren uitpraten in het buurthuis, maken we de gemeenschap fijn en verbonden.

“Kinderen actief deel laten uitmaken van een gemeenschap maakt hen sterk.”

                Micha de Winter

Vrede en vreedzaam lijken op elkaar, maar betekenen iets anders.  ‘Vrede’ is een situatie waarin geen oorlog of conflict is. ‘Vreedzaam’ gaat over iets doen (in ons geval: samenleven in je buurt of wijk) waarbij je eventuele conflicten rustig oplost, met respect voor verschillen, en met een positieve intentie.

Voor democratisch burgerschapsprogramma De Vreedzame School zijn trainers van de CED-groep gespecialiseerd in de onderwijs-context.  De Vreedzame Wijk is ontstaan vanuit de Vreedzame school, met hetzelfde gedachtegoed, maar gaat over samenleven in de wijk, ‘It takes a village to raise a child’.  In de wijk werken we met andere partners zoals welzijnswerk, de wijkagent, of de speeltuinvrijwilliger. Stichting Vreedzaam versterkt kinderen, jongeren, opvoeders en buurtbewoners om samen een inclusieve, rechtvaardige samenleving te bouwen. We bieden trainingen aan opvoeders, wijkpartners en bewoners, en geven jongeren tools om hun stem te laten horen en sociale daadkracht te oefenen.  Samenleven kan je leren!

De Vreedzame Wijk is een Nederlands pedagogisch en democratisch burgerschapsprogramma dat in 2008 werd ontwikkeld als uitbreiding van De Vreedzame School. In de Vreedzame Wijk worden kinderen, jongeren, opvoeders en buurtbewoners gestimuleerd om actief bij te dragen aan een veilige, rechtvaardige en verbonden wijk.
In een tijd van individualisering en polarisatie biedt Vreedzaam een alternatief: wijken waarin mensen naar elkaar omkijken, conflicten samen oplossen en iedereen mee kan doen. Diverse Nederlandse gemeenten passen de methode toe.

Vreedzaam kenmerkt zich door positiviteit en daadkracht. Doordat het visie- en waarden gedreven is, maar ook heel praktisch toepasbaar en aanzet tot actie, is het geen ‘quick fix’ maar een duurzaam toekomstgericht programma dat inzet op levenslange opbrengsten in handelingsperspectief voor opvoeders en democratische burgerschapsvaardigheden voor jeugd. Eén kinderwijkraadslid zei vorig jaar niet voor niks: “Hier heb ik mijn hele leven iets aan!”.
Verder is het programma domein-overstijgend en werken we met creatieve en coöperatieve werkvormen, wat inclusiviteit, empathie en sociale cohesie bevordert.
En tot slot: iedereen kan meedoen. Dit zit sterk in de aanpak – zo geven we bijvoorbeeld gemengde trainingen waarin de wijkagent naast een actieve ouder deelneemt – zo leert ieder van elkaars perspectief op een gelijkwaardige manier.

We worden niet geboren met democratisch DNA en democratie komt ook niet uit de kraan. Overal waar mensen zijn, zijn conflicten en is het van belang dat er actief wordt gewerkt aan overbruggen en verbinden. Elke nieuwe generatie moet de samenleving leren vormgeven.
Er zijn wel randvoorwaarden: we kunnen alleen starten als er draagvlak is in een wijk of gemeente. We helpen graag met de oriëntatie daarop.

De Vreedzame Wijk zet in op een sterke pedagogsche sociale basis.
Je hoort de term weerbare gemeenschappen ook veel; een gemeenschap is vitaal en weerbaar als je gezamenlijk inzet op democratische waarden en gedrag, en deze voorleeft en meegeeft aan de volgende generatie.

De Waarderende Onderzoeken die in diverse Vreedzame Wijken zijn uitgevoerd, geven een duidelijk beeld: de samenwerking op basis van het pedagogisch belang is veel beter, kinderen en jongeren hebben een stem in de wijk en de gemeenschappelijke taal helpt om niet vanuit concurrentie of eigen opdracht te werken, maar aan een gezamenlijke sociale gemeenschap.

De Vreedzame Wijk geeft handen en voeten aan de democratische waarden:

1. gelijkwaardigheid
2. rechtvaardigheid
3. participatie en verantwoordelijkheid nemen
4. inclusie
5. vertrouwen en toekomstgerichtheid.

Jonge burgers leren samenleven door voorbeeldgedrag van opvoeders en het oefenen van vaardigheden. De pijlers hiervoor zijn: een positieve sociale gemeenschap, conflicthantering en mediatie, (jeugd)participatie en omgaan met diversiteit.
Grote woorden, die beginnen met elkaar groeten, maar ook bijvoorbeeld ruimte maken voor verschil. Democratie moet je doen, elke dag.

Een kinderwijkraad is een serieus en participatieorgaan waarin kinderen een Kindermanifest maken voor hun wijk en daar acties aan koppelen, in samenspraak met hun achterban (de klas). In het hele proces zitten democratische burgerschapvaardigheden zoals besluitvorming, maar ook sociale daadkracht wordt geleerd. Niet alleen de jonge raadsleden maar alle kinderen worden bereikt, o.a. door gastlessen en scholenacties.
De Kinderwijkraad zorgt ervoor dat jonge burgers een stem hebben in de wijk en werkt als een vliegwiel: als kinderen zich inzetten voor een schonere, veiligere buurt, gaan ouders en medeopvoeders zich daar ook verantwoordelijker in opstellen.
Volgens dezelfde principes kan je ook werken met tienerraden, jongerenraden en speeltuincommissies.

Dat is een belangrijke vraag, want we zien veel ceremoniële en schijnparticipatie. Als je niet echt serieus genomen wordt, werkt het averechts en leert de jeugd juist dat hun stem er niet toe doet. Dit is de reden dat we ons richten op de eigen wijk en zichtbare acties van de kinderen zelf in hun leefwereld – zo zien zij resultaat van hun ideeën en dat ook volwassenen zich echt willen inspannen hiervoor.

Dit is de reden dat een implementatietraject van de Vreedzame Wijk zeker 2 jaar duurt: het is nodig langere tijd met elkaar te investeren een gezamenlijke visie, taal en aanpak. Dat gaat niet vanzelf, en zeker niet als je een gelijkwaardige samenwerking nastreeft tussen diverse rollen en domeinen. In het onderwijs wordt anders gewerkt dan in het sociale domein. Wat is er nodig om elkaar toe te laten op elkaars terrein, om samen te werking in het pedagogisch belang?
In elke wijk worden er andere vormen gevonden – vaak in de vorm van een overstijgend jeugdoverleg en vreedzame appgroep, maar soms ontstaat ook bijvoorbeeld een gezamenlijke ouderwerkgroep (ouders van verschillende scholen) of enkele jaarlijks terugkerende bijeenkomsten rond gedeelde pedagogische thema’s of een jaarkalender met acties in de wijk, denk aan gezamenlijke inzet bij Oud & Nieuw, Buitenspeeldag en Burendag.

In elke wijk en gemeente zijn de structuren net even anders en de Vreedzame Wijk raakt aan vele beleidsterreinen. Vaak is het logisch als de Vreedzame Wijk als visie, taal en aanpak opgenomen wordt in gemeentelijk jeugdbeleid en de welzijnsopdracht en de opdracht van andere jeugdpartners. Ook binnen de kernpartnerorganisaties wordt vreedzaam verankerd in pedagogisch beleid en interne onboarding en deskundigheidsbevordering. Financiering van de implementatie komt vaak van de gemeente, maar ook schoolbesturen en fondsen zien de zin in van een gezamenlijk pedagogisch klimaat en een duidelijke visie in de pedagogische sociale basis. De eerste investering is het Implementatietraject, daarna wordt de visie gezamenlijk gedragen en is het organiseren van het netwerk en het geven van trainingen een blijvende inzet. Stichting Vreedzaam faciliteert jaarlijks de train-de-trainer opleiding en diverse inhoudelijke en netwerkbijeenkomsten en staat coördinatoren en trainers bij met materiaal. Soms is coaching van een nieuwe coördinator of een opfristraject gewenst. Veelal kunnen kinderwerkers zelf uit de voeten met de jaarlijkse cyclus van de Kinderwijkraad, zijn er trainers Vreedzame Wijk en is er een jeugdnetwerkstructuur waar Vreedzaam duurzaam is ingebed.