Rust en ruimte

De zomertijd breekt aan, en hoewel jeugdwerkers juist een stevig programma neerzetten met jongeren, geeft de zomer voor velen wat rust en ruimte.  Voor degenen die het terugschakelen graag gebruiken voor verdieping, hieronder enkele bouwstenen van het vreedzame gedachtegoed uit een theoretisch verleden, maar ook enkele podcasts en een spelletje voor het heden!

Fundamenten van Vreedzaam

Voor de theoretische grond van Vreedzaam wordt vaak verwezen naar het Medemenselijk Opvoeden van pedagoog Micha de Winter, maar voor de founding mothers en fathers kunnen we dieper de filosofie, sociale psychologie, onderwijskunde en pedagogiek in duiken.  Onze samenhangende visie is mede gestoeld op de ideeën van denker John Dewey (1859-1952), die stelde dat kinderen niet alleen over democratie moeten leren, maar door democratisch te handelen volwaardige burgers zijn en worden. Dewey gaat in op het leren als actief sociaal proces: leren is niet een voorbereiding op het leven, maar het leven zelf. Actief deelnemen en bijdragen aan de gemeenschap bevordert vaardigheden zoals het vormen van een onafhankelijk oordeel (kritisch denken). Daarbij benadrukte hij dat democratie meer is dan een regeringsvorm. Het is bovenal een manier van samenleven, waarin houding en gedrag van haar deelnemers bepalend zijn:   “De ernstigste bedreiging van onze democratie komt niet van het bestaan van vreemde totalitaire staten. Binnen onze eigen persoonlijke houding en instellingen zijn de voorwaarden gelegen die uiterlijke autoriteit, discipline, uniformaliteit en afhankelijkheid-van-de-leider elders aan hun overwinning hebben geholpen.”

Lees bijvoorbeeld John Dewey over opvoeding, onderwijs en burgerschap. Een keuze uit zijn werk (2011, Uitgeverwij SWP).  Sociaal psycholoog Albert Bandura (1925-2021) speelde een rol in waarom we modeling zo belangrijk vinden.  Kinderen leren door observatie, imitatie en positieve bekrachtiging.  Daarom is voorbeeldgedrag in respectvolle communicatie en in het bijzonder omgaan met conflicten (emotie en agressie) van essentieel belang voor het vreedzaam samenleven.  De ecologische systeemtheorie van Urie Bronfenbrenner (1917-2005) maakt ons duidelijk hoe de ontwikkeling van kinderen wordt beïnvloed door het gezin, maar ook de school, de wijk en de samenleving.  In en tussen die ‘systemen’, die wij leefwerelden noemen, gaat het ook om de contacten die de mensen (de ‘village to raise a child’) met elkaar hebben. Goede relaties en samen om de jeugd heen staan, dus het pedagogische netwerk, zorgt voor veiligheid en verdichting van de opvoeding.  Alle gemengde interacties kunnen waardevol en leerzaam zijn.  “Kinderen hebben mensen nodig om mens te worden.  Het is vooral door te observeren, spelen en samen te werken met anderen die ouder en jonger zijn dan hijzelf, dat een kind ontdekt wat hij kan doen en wie hij kan worden – dat hij zowel zijn vermogen als zijn identiteit ontwikkelt. Kinderen dus verbannen naar een eigen wereld betekent hen hun menselijkheid en onszelf ontnemen.”

Wie ook fel tegenstander was van een aparte kinderwereld, waarmee we jeugd uitsluiten van deelname aan de samenleving, was Lea Dasberg (1930-2018).  Haar boek Grootbrengen door kleinhouden uit 1975 pleit ze voor ‘een wezenlijke integratie van kind en maatschappij’, een fundamenteel onderdeel van het vreedzame gedachtegoed.

De positieve psychologie van Martin Seligman (1942), is de basis om je in te verdiepen als het gaat om versterken van veerkracht.  Waar je energie in steekt dat groeit!

Bovenstaand zijn een aantal haakjes naar de serieuze fundamenten van ons gedachtegoed.  Theorie versterkt ons, maar de magie ontstaat tussen mensen en werelden.  Het overbruggen en verbinden werkt het beste als we nieuwsgierig zijn en ons verdiepen in elkaar.  Lea Dasberg noemt ‘Alice in Wonderland’ als voorbeeld hoe volwassen en ‘jeugdland’ zonder onderscheid door elkaar lopen.  In ‘De Kleine Prins’ is het andersom – schrijver Antoine de Saint-Exupéry maakt ons duidelijk welke essenties volwassenen lijken te zijn vergeten. “Grote mensen houden van cijfers.  Wanneer je hen vertelt van een nieuwe vriend, vragen ze nooit het belangrijkste.  Ze zeggen nooit: “Hoe klinkt zijn stem? Van welke spelletjes houdt hij het meest?  Verzamelt hij vlinders? Maar ze vragen: Hoe oud is hij? Hoeveel weegt hij? Hoeveel broertjes heeft hij? En hoeveel verdient zijn vader?”

De Koning in het boek denkt dat hij macht heeft over de sterren, maar in werkelijkheid is dat niet zo… dat brengt ons weer naar de democratische samenleving.

Actualiteit: Vrijheid, gelijkheid en zusterschap?

Democratie als bestuursvorm en de benodigde burgerschapsvaardigheden zijn gebaseerd op het menselijke gelijkheidsideaal zoals staat beschreven in het eerste artikel van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Het toepassen van die theorie is in de politieke praktijk niet eenvoudig.  Het nieuws en de ongelijkheden in de wereld raken ons allemaal.  Er is veel te lezen en luisteren over de democratie die onder druk staat, zoals deze veelbesproken podcast over cognitieve oorlogsdreiging met Joris Luijendijk.  Hoewel de staat van de wereld zéker motivatie biedt om te werken aan democratisch burgerschap, luister je misschien liever naar de stem van sociaal daadkrachtige kinderen, zoals in  ‘Wat zijn kinderrechten volgens kinderen’  van het Kinderrechten festival. Youssef: “Veilig zijn betekent voor mij verschillende mensen om me heen hebben”.

Ook Het NIVOZ biedt een schat aan haakjes voor inspirerende podcastgesprekken Nivoz | Gelijke Grond

Spelletje en zomergroet

Het liefst maken we er bij Vreedzaam natuurlijk een (coöperatief) spelletje van, van creativiteit en speelsheid veert iedereen op.  Luister bijvoorbeeld naar dit gesprek met Babah Tarawally over de ubuntu-filosofie en (mede)menselijkheid.

Turf hoeveel ‘haakjes’ naar het vreedzame gedachtegoed je hoort, en stuur je score in via info@stichtingvreedzaam.nl – en wie weet verdien je ‘plus-aura’, zoals dat tegenwoordig heet 😊

Vanaf 17 augustus zijn we weer bereikbaar In het nieuwe seizoen hopen we dit alles met jullie weer actief in praktijk te brengen in de Vreedzame Wijk.

We wensen je een fijne zomer vol rust, inspiratie en speelsheid!