In een eerlijke samenleving zijn eigenaarschap en het nemen van verantwoordelijkheid door haar burgers grote woorden – om actief & praktisch te maken, te delen en… naar je toe te trekken!

Merlijn Slothouber, 20 januari 2025 

Best een gedoe, dat meepraten en meebeslissen

“Niet over ons, zonder ons” leerde ik al vroeg in mijn loopbaan als sociaal professional. Ik snapte natuurlijk wel dat je niet voor anderen moet denken. Maar om eerlijk te zijn, vond ik het best een gedoe in het begin, al dat meepraten en meebeslissen in het sociale werk. Het kost tijd, en je zit ook nog met verschillen, zoals meertaligheid. En daarbij: als je om meedenken vraagt, moet je het ook opvolgen, en gaat het niet op de manier die je zelf stiekem al in gedachten had.

Driekwart van de kinderopvanglocaties heeft een oudercommissie als serieuze gesprekspartner, blijkt uit onderzoek van Ipsos I&O: ‘Oudercommissie kan contact tussen ouders en opvang versterken’ | Nederlands Jeugdinstituut. Tegelijk lezen we in recent onderzoek van de Erasmus Universiteit dat maar 17% van de middelbare scholen de leerlingen, om wie het gaat, heeft betrokken bij het nieuwe smartphonebeleid: Dwang versus Draagvlak | PDF to Flipbook. En we weten het eigenlijk allemaal al – de mate van tevredenheid over het beleid heeft alles te maken met de mate van autonomie die jongeren ervaren. Ze zijn veel tevredener als ze een stem hebben in het proces, zelfs als de regels streng zijn. Maar ja, we hebben het echt te druk om dat meedenken te organiseren…

In coaching is het ook een gouden regel: hoe meer eigenaarschap de coachee neemt over de oplossingsrichting, hoe groter de kans dat diegene de stap ook daadwerkelijk neemt. En ook al is het 10% van wat jij als coach in gedachten had, die eigen stap van de coachee brengt veel meer positieve beweging dan het in de wind geslagen advies van de coach. Want daar voel je geen eigenaarschap over, dus neem je er ook geen verantwoordelijkheid in.

Hoe vaker ik een vraag stelde in plaats van mijn ego liet gelden, hoe groter fan ik werd van het delen van eigenaarschap

Het mooie is: met hoe meer democratische commissies ik te maken heb gekregen, hoe vaker ik een vraag stelde in plaats van mijn ego te laten gelden, hoe serieuzer ik de stem van kinderen neem – ik word een steeds groter fan van het gelijkwaardig delen van eigenaarschap. Dat vraagt vaardigheden zoals aandachtig luisteren. En vooral ook het belang inzien van diversiteit en eigenaarschap.

Je oor te luisteren leggen en op je handen zitten moet je leren en oefenen. Alleen zo leer je je eigen mening en oplossingen relativeren. Laat je verwonderen door de ideeën van anderen. En hoewel ik als enthousiast mens nog steeds wel eens een hennetje de eerste ben of een stap oversla, de benodigde democratische vaardigheden blijf ik steevast oefenen.

Sociale daadkracht aanwakkeren

Waar professionals en beleidsmakers meer mogen luisteren, mogen jongeren en wijkbewoners juist hun stem op een goede manier gebruiken. Er groeien helaas veel jongeren op met het idee dat hun stem er niet toe doet. Stel je nou eens voor hoe het voor hen is, als alle grote mensen in hun wijk of stad juist waarde hechten aan wat zij voelen en te zeggen hebben? Als zij de kans krijgen te verwoorden wat ze willen, en zich daar ook daadkrachtig voor in willen zetten? Over samenlevingspedagogiek lees je meer bij o.a. Micha de Winter NIEUW | Medemenselijk opvoeden. Samenlevingspedagogiek voor een hoopvolle en daadkrachtige generatie – Uitgeverij SWP

Alleen ga je sneller, samen kom je verder

Er zijn natuurlijk ook krachten in de samenleving, waarin juist het schreeuwen van je mening, het liefst in oneliners, tot resultaten lijkt te leiden. Waar persoonlijk gewin en ego voorop staan, en jongeren wordt voorgespiegeld dat dit de weg is naar geluk. Maar ten koste van wat? Dit kan niet zonder anderen te benadelen en groepen uit te sluiten. Alleen ga je inderdaad vaak sneller, maar samen kom je toch echt verder, zoals het Afrikaanse gezegde ons leert. Als we niemand willen buitensluiten en aan een eerlijke samenleving willen bouwen, hebben we de mogelijkheid al jong te beginnen met oefenen van samenlevingsvaardigheden. Soms een stapje opzij zetten, ten gunste van een ander. Moeilijk? In mijn ervaring valt het eigenlijk reuze mee. Samenleven kan je leren, zeker als je weet waarvoor je het doet.